Steeds vaker melden jonge kunstenaars zich bij de ateliers van Haarlemse beeldhouwers Mari Andriesse en Theo Mulder met de vraag of ze bij hen in de leer kunnen. Half grappend werpt Andriesse op: ‘kunnen we geen schooltje beginnen?’ Wat volgt is een eerste poging om een alternatief te bieden op het reguliere academische kunstonderwijs van die tijd, gebaseerd op direct contact tussen beginnend kunstenaar en ervaren vakgenoot. Aanvankelijk wordt dit ‘werkplaatsonderwijs’ op de Koudenhornkazerne in Haarlem gegeven in ruimtes die worden bestierd door de ervaren kunstenaars; een moderne variant op het oude meester-gezelprincipe. De leerlingen kozen een kunstenaar om bij in de leer te gaan en werkten vervolgens zelfstandig in zijn atelier. Deze groep ‘docenten’ was inmiddels aangevuld met diverse andere professionele beeldhouwers en schilders.

De kazerne waarin ateliers ’63 tot dan toe had kunnen huizen, wordt door de gemeente Haarlem ontruimd om er het hoofdbureau van de politie van te maken. Gelukkig wordt door destijds directeur Paul Schotel vervangend onderdak gevonden in het voormalige Sint Jozefklooster op de Zijlsingel in Haarlem, waar het instituut tot 1992 zal blijven. Als je het aan sommigen vraagt, een toepasselijke locatie: meer dan eens is De Ateliers al omschreven als een soort klooster voor kunstenaars, waar ze zich kunnen terugtrekken en concentreren op hun praktijk.

Marcel Vos treedt aan als directeur, wat hij tot 1995 zou blijven. De Ateliers, inmiddels redelijk gevestigd in het kunstonderwijs, begint invloed te hebben op de andere zogeheten postacademische instellingen. Waar deelnemers van De Ateliers zich al jaren bezighielden met happenings, performances en videokunst, waren ze op de Rijksakademie nog bezig met anatomietekenen. Tussen ’84 en ’86 voert de directie van dit laatstgenoemde instituut herstructureringen door met De Ateliers als onverwacht ijkpunt. Jonge kunstenaars op de Rijksakademie krijgen vanaf nu voor twee jaar hun eigen atelier waar ze worden bezocht door ‘adviseurs’ in plaats van klassikaal les te krijgen van professoren, zoals voordien gebruikelijk was in het postacademische onderwijs.

Nadat de Rijksakademie aankondigt te gaan verhuizen naar de huidige locatie op de Sarphatistraat, eind jaren ‘80, ontstaat het idee om het door hen achtergelaten pand over te nemen. Dit proces gaat niet zonder slag of stoot, maar in 1992 is het dan eindelijk zover: De Ateliers verhuist naar Amsterdam. Het nieuwe gebouw is als een droom die uitkomt: grote ruimtes, hoge ramen op het noorden, een enorm pand dat speciaal ontworpen is voor kunstonderwijs. Dat het pand in slechte staat is, mag de pret niet drukken. Enthousiast helpen de deelnemers mee aan het stuc- en schilderwerk, en ontwerpt een sympathiserende Sol LeWitt een tegelvloer voor de deelnemerskeuken.

Ateliers ‘63 wordt 63! En dat wordt gevierd met een gloednieuwe website vol archiefmateriaal, foto’s en informatie.

Als u meer wilt lezen over de geschiedenis van De Ateliers, is het boek De Ateliers 1963 - 2023. Geschiedenis van een kunstenaarsinstituut van oud-directeur Dominic van den Boogerd misschien iets voor u.